نوشته دکتر احمد فضلی
انرژى به منزلۀ موتور توسعه اقتصادی، اجتماعى و بهبود کیفیت زندگى انسان تلقى مىشود. از سوى دیگر، توسعه پایدار و حفاظت از محیط زیست در گرو استفادۀ درست و بهینه از منابع انرژى بخصوص انرژیهاى تجدید پذیر است.
از طرف دیگر، مصرف انرژی بیشتر مترادف است با انتشار بیشتر آلاینده های زیست محیطی. در صدر تهدیدات زیست محیطی مساله گرم شدن کره زمین مطرح است. این تهدید سیاست انرژی بسیاری از کشورها را شکل داده و لازم است که این موضوع با جزئیات بیشتری مورد بررسی قرار گیرد.
پایان پذیری منابع سوختهای فسیلی، تنوع بخشی به منابع انرژی، توسعه پایدار و ایجاد امنیت انرژی، مشکلات زیست محیطی ناشی از مصرف انرژی فسیلی از یک طرف و پاک و تجدید پذیر بودن منابع انرژیهای نو نظیر خورشید، باد، زیست توده (بیوماس)،…از طرف دیگر باعث توجه جدی جهانیان به توسعه و گسترش استفاده از انرژیهای تجدید پذیر و افزایش سهم این منابع در سبد انرژی جهانی شده است. امروزه ما شاهد افزایش چشم افسای فعالیتها و بودجه دولتها و شرکتها در امر تحقق، توسعه و عرضه سیستمهای انرژیهای تجدیدپذیر هستیم و این فعالیتها و صرف بودجه های مذکور در نهایت باعث کاهش قیمت تمام شده انرژیهای تجدید پذیر و رقابت پذیری با سیستمهای انرژی سنتی موجود می شود.
نکته مهم دیگر در بخش انرژی در ایران بحث مربوط به قیمت انرژی است. قیمت و رشد مصرف انرژی رابطهای دو سویه دارند به طوری که با نبود قیمتگذاری واقعی و رشد نامتوازن قیمت همزمان با سایر کالاها و تورم در کشور باعث بی توجهی به الگوی مصرف انرژی در بخشهای صنعتی و خانگی میشود. بی توجهی به انرژی باعث افزایش بیشتر مصرف و وابستگی به انرژی شده، که باعث مشکلتر شدن آزادسازی قیمت میشود. از نظر میانگین وزنی، قیمت برق در ایران حدود هفت برابر کمتر از کشور همسایه در حال توسعه خود یعنی ترکیه است. نکته جالب توجه دیگر این که ساختار معکوس قیمت انرژی در کشور ایران در مقایسه با دیگر کشورهای جهان است و آن بیشتر بودن (حدود دو برابر) قیمت انرژی در بخش صنعت نسبت به بخش خانگی است. در حالی که در دیگر کشورها قیمت انرژی در بخش صنعت حدود نصف بخش خانگی است.
در ایران با این وجود که یکی از کشورهای نفتخیز جهان به شمار می رود و دارای منابع عظیم گاز طبیعی نیز هست خوشبختانه به دلیل تابش خورشید در بیشترمناطق کشور اجرای طرحهای خورشیدی الزامی و امکان استفاده از انرژی خورشیدی در شهرها و روستاها در سطح مملکت میتواند صرفهجویی مهمی در مصرف نفت و گاز را به همراه داشته باشد. از آنجاکه کشور ایران به لحاظ دریافت انرژی خورشیدی و امکان استفاده از این انرژی جهت تأمین نیازهای خود بسیار غنی است و دریافتی این انرژی حدود ۴٠٠٠ برابر انرژی مصرفی آن است، میتوان همه نیازهای کشور را با استفاده از انرژی آفتاب تأمین کرد. البته در وضع کنونی به دلیل پایین بودن قیمت سوخت در کشور، استفاده از انرژی خورشیدی بهجز در موارد استثنایی مقرون بهصرفه نیست. اثر اجتماعی پایین بودن قیمت سوخت باعث مصرف بیرویه آن و آلودگی بیش از حد محیط زیست شده است. چنانچه هزینههای مربوط به عوامل این آلودگیها در سطح کشور و یا قیمت واقعی سوخت در نظر گرفته شود، آن وقت استفاده از انرژی خورشیدی مقرون بهصرفه خواهد بود.
بهینه سازی مصرف انرژی از سه روش کاهش مصرف ، افزایش راندمان و جایگزین کردن حاملهای انرژی با تکیه بر انرژیهای تجدید پذیر امکانپذیر است.
استراتژیهای لازم جهت دستیابی به کاهش شدت مصرف انرژی نیز با حداکثر استفاده از ظرفیتها و اهرمهای قانونی بویژه قانون اصلاح الگوی مصرف به منظور کاهش مصرف انرژی، تسهیل و تسریع استفاده از تکنولوژیهای نوین و انرژیهای تجدید پذیر وتوانمند سازی بخشهای خصوصی فعال در زمینه بهینه سازی انرژی با هدف کسب درآمد از محل صرفه جویی ممکن است.
امید است با تکیه بر توانمندیهای داخل و اجرای قانون اصلاح الگوی مصرف، گامهای بلندی در عرصه بهینه سازی مصرف انرژی در مسیر توسعه پایدار کشورمان برداشته شود.